Dick van Dijk, bestuurslid van VHS Railprofessionals, ging op 1 september met pensioen bij NS. Bij zijn afscheid vroeg hij drie sprekers om een blik op de toekomst te werpen. In deze column beschrijft hij hoe de neiging om alles zelf en apart te regelen toeneemt, en waarom keer op keer blijkt dat je juist samen verder komt.
Op 1 september is mijn arbeidsovereenkomst omgezet naar een girale relatie met mijn werkgever. Voor mijn afscheid had ik drie sprekers gevraagd om een blik in de toekomst te werpen. We leven duidelijk in een overgangstijd. De verzuiling ligt achter ons, via internet kan iedereen met iedereen contact maken, en het is inmiddels mogelijk om alleen op je zolderkamer de hele dag te gamen en toch het gevoel te hebben midden in de wereld te staan.
Nederlanders zijn over het algemeen zeer tevreden met hun eigen leven, maar de onvrede over de politiek en de koers van het land is historisch groot. Dat blijkt uit periodiek onderzoek van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP). Het persoonlijke leven krijgt steevast een ruime voldoende, maar een grote meerderheid van de bevolking ervaart een diepe onvrede over de maatschappij, vooral over het gebrek aan vertrouwen in de politiek en over knellende dossiers zoals de woningmarkt, bestaanszekerheid en immigratie. Kortom: met de Nederlander zelf gaat het goed, met het land in zijn ogen niet.
Toch gaat het de meeste Nederlanders voor de wind. Instituties doen er daardoor kennelijk minder toe en worden afgedaan als 'ouderwets'. Waarom zou je een paraplu kopen als de zon schijnt?
Eén van die instituties is de vakbond. Daar heb je alleen maar last van, zo lijkt het. Zonder vakbond gaat het allemaal sneller, redeneren sommige werkgevers, en werknemers vinden het zelf ook wel prettig om over hun arbeidsvoorwaarden te onderhandelen. Overleg over de collectieve arbeidsvoorwaarden kan toch ook met de ondernemingsraad? Onze rechtsstaat heeft het advies aan de minister van Sociale Zaken om een cao algemeen verbindend te verklaren echter voorbehouden aan de onafhankelijke vakbonden. Daarin is de afhankelijke ondernemingsraad, of een andere vorm van personeelsvertegenwoordiging, geen partij.
Binnen bedrijven zie je diezelfde tendens: als mijn afdeling het maar op orde heeft, ben ik klaar. Waarom zou ik zaken delen, als ik iets zelf koop heb ik toch meer grip op de zaak? Na mij de zondvloed, zou je zo maar kunnen denken.
Eén van de sprekers vertelde over de enorme rijkdom aan kunst en prachtige steden in Europa, geen land uitgezonderd. Van Noord-Finland tot Zuid-Spanje en van de westkust van Ierland tot de oostkust van Polen: Europa is één grote kunstverzameling, met een enorme verscheidenheid in uiterlijk maar eenheid in betekenis. Die kunst, in de vorm van gebouwen, interieurstukken en muziek, hebben onze voorouders in de Middeleeuwen niet voor zichzelf gemaakt. Dat een architect zijn eigen kunstwerk zou zien, was een uitzondering. Aan de bouw van de Domtoren werd 61 jaar gewerkt, in die tijd meer dan één mensenleven. Johann Sebastian Bach heeft de Matthäuspassion maar twee keer live gehoord. Wij kunnen het stuk in de weken voor Pasen vrijwel elke dag ergens in Nederland horen. Wat een rijkdom hebben we geërfd van onze voorouders.
Als railprofessionals weten wij daar gelukkig wel iets van. Infrastructuur leg je niet aan voor één generatie, en ook het rollend materieel bestellen we vaak voor onze kinderen.
Dat staat in schril contrast met het politieke bedrijf in Europa, of misschien wel de hele westerse wereld. De gemiddelde houdbaarheid van een kabinet in Nederland is twee jaar, en het laatste jaar is dat kabinet vaak al demissionair. We spreken over links en rechts die elkaar niet meer willen spreken. Maar ook over werkgevers die de vakbond de deur uit zetten, of een directie die het overleg met een ondernemingsraad ziet als een verplicht hoepeltje. Zonder OR gaat het misschien sneller, maar of je als bedrijf ver komt, is maar de vraag.
De les van alle sprekers bij mijn afscheid was: alleen kom je snel uit de startblokken, maar je verzandt. Dat hebben de Middeleeuwen ons wel geleerd. De laatste spreker was dirigent van een groot orkest en weet uit de praktijk precies hoe je samen verder komt.
Ik hoop dat werkgevers en onze regering zullen zien dat je als bedrijf of land pas echt verder komt als je samen de schouders eronder zet: de directie als richtinggever, management en werknemers hand in hand als uitvoerders van het gekozen beleid, en de ondernemingsraad en de vakbond als vertegenwoordigers van het personeel. Als je al die krachten gebruikt, kom je als bedrijf en als samenleving verder in deze geïndividualiseerde maatschappij. En het liefst egoloos: ook de komst van het internet heeft ervoor gezorgd dat rangen en standen er steeds minder toe doen. Egoloos is ook een les uit de Middeleeuwen. Een muziekstuk werd destijds vaak alleen voorzien van de naam 'anonymus'. En wie toch zijn naam bij een stuk schreef, voegde er vaak SDG aan toe: Soli Deo Gloria.
Dick van Dijk, pensionado en bestuurslid VHS Railprofessionals
Met VHS blijf je op de hoogte!
