Onderhandelen vraagt om openheid

27 januari 2020

Afgelopen zomer, op 1 juli 2019, liep de cao bij ProRail af. Op 26 juni jl. nam Wico Molenaar het stokje van Guus de Mol over, die wegens omstandigheden niet meer aan de onderhandelingen kon deelnemen. Samen met VHS vakbondsonderhandelaar Gezina ten Hove en VHS bestuurslid Goof Lindijer ging Molenaar voor het eerst van zijn leven aan de onderhandelingstafel zitten. Voor een bijeenkomst waarin hij dacht - gezien de naderende afloopdatum van de cao - dat er spijkers met koppen geslagen zouden worden. Het liep anders. Molenaar blikt terug op zijn ervaringen aan deze tafel waar hij vele uren doorbracht.

Helemaal onbekend was Molenaar niet met de vakbondsoverleggen. Namens VHS was hij samen met anderen denktank, sparring partner en actief achterbanlid voor de mensen die namens VHS aan tafel zaten. 'Mijn eerste gevoel tijdens het overleg was er een van grimmigheid', herinnert Molenaar zich. 'De sfeer was gespannen. De directie had een plan op tafel gelegd waar weinig ruimte in leek te zitten, maar waar wel een hoop verslechteringen in zaten ten opzichte van de oude cao. Met name voor oudere werknemers. Daarnaast wilde de directie een 3-5-7 afspraak maken (na drie jaar ben je goed ingewerkt in je functie, na vijf jaar ga je nadenken over je volgende stap en na zeven jaar maak je die stap). Vakbonden hadden al aangegeven dat dat niet voor alle functies zomaar kan of gewenst is. Die 26e juni werd er maar heel weinig progressie gemaakt en was de directie vooral aan het zenden. Uiteindelijk werden er deze dag helaas geen knopen doorgehakt en bleef het opnieuw bij een "verkenning". Erg frustrerend.'

Marathon

De datum waarop de cao afloopt, verstrijkt zonder een onderhandelingsresultaat. Uiteindelijk spreken directie en bonden met elkaar af dat op 1 oktober net zolang door-onderhandeld zal worden tot er een akkoord ligt. De onderhandelingen vinden plaats in hotel Kaap Doorn en starten 's ochtends om negen uur. Uiteindelijk wordt er 21 uur lang tot de volgende morgen zes uur onderhandeld, geschorst, onderhandeld, geschorst, onderhandeld... 'Er zat opnieuw weinig beweging in, voorstellen van de vakbonden werden aan de kant geschoven. Je voelt je niet serieus genomen en dat is voor mij het kenmerkende gevoel van dit hele proces sinds ik in juni aan tafel kwam zitten', meent Molenaar. 'De directie hield er duidelijk een kruideniersmentaliteit op na. Elke keer als we dachten dat we vooruit kwamen, ging het weer achteruit. Dingen die afgesproken leken, werden weer van tafel gehaald en als ruilmiddel gebruikt voor nieuwe afspraken. Af en toe zag je door de bomen het bos niet meer. Het was een zeer moeizaam spel, maar uiteindelijk waren alle verslechteringen van tafel en lag er een loonbod. Een minimaal loonbod, dat wel.' Minder dan waar we als bonden op hadden ingezet. De bonden leggen het voorstel neutraal aan hun leden voor. Leden van VHS en CNV stemmen voor, die van FNV stemmen tegen. Na ampel beraad stemmen alle drie de bonden in met een nieuwe onderhandelingsronde.

Neutraal?

Nadat er nog wat puntjes op de i zijn gezet ligt er dan eindelijk op 11 november een verbeterd onderhandelingsresultaat. De drie bonden (VHS, FNV en CNV) spreken af het onderhandelingsresultaat - ondanks het matige resultaat - positief aan hun leden voor te leggen. Maar als puntje bij paaltje komt legt FNV het resultaat neutraal voor aan de leden. Dit resulteert uiteindelijk in een krappe meerderheid die wederom niet akkoord gaat. Bij VHS en CNV haalt het resultaat het wel. 'Tja, het was erg jammer dat FNV het resultaat neutraal voorlegde. Dat was niet volgens de afspraak die wij onderling hadden gemaakt. De onderhandelaars van FNV werden door hun kaderleden teruggefloten, die vonden het resultaat nog steeds te mager voor een positief advies.' Bij FNV waren de toeslagen voor onregelmatigheid, de minimale verbeteringen en de lastig in te plannen OBP voor medewerkers bij Verkeersleiding en Incidentenbestrijding de grootste struikelblokken voor de achterban.

Praten

FNV wil in gesprek met de directie. VHS en CNV geven aan dat ze het behaalde akkoord niet willen openbreken. 'Dat FNV en de directie met elkaar gingen praten vonden VHS en CNV op zich niet bezwaarlijk. Praten kan en mag altijd. Maar uiteindelijk bleek het gesprek toch uit te monden in onderhandelingen. En dat is een heel ander verhaal.' FNV legde een looneis van 10% voor onregelmatigheid op tafel en de directie ging hier mee akkoord. 'Heel vreemd. Het hele cao-proces was er nauwelijks ruimte en nu opeens is een dergelijke looneis geen probleem.' Aangezien VHS en CNV niet bij dit gesprek aanwezig geweest zijn, is het gissen naar het hoe en waarom, maar het is wel aanleiding voor VHS en CNV om alsnog 'ook in gesprek te gaan'. 'Als er nu opeens wel meer kan dan willen ook wij voor onze leden een extra verbetering bewerkstelligen. Het zou pas raar geweest zijn als we hadden gezegd "prima, geen probleem dat er nu opeens wel van alles kan, maar we vinden het goed zo". Dus zijn we weer aan tafel gegaan en hebben we er een veel groter opleidingsbudget uitgesleept.' Met als resultaat dat er op 18 december een nieuw resultaat met aanvullende afspraken ligt die door de achterban van alle bonden akkoord bevonden wordt. 'Aan de ene kant is het fijn dat we er nog wat extra's uit hebben gehaald, maar bij een volgende cao hoop ik toch dat de werkgever opener is over wat hij wil en waar er wel en geen ruimte zit.'

Persoonlijk

Hoe blikt Molenaar op zijn eerste ervaring aan de onderhandelingstafel terug? 'Het was boeiend en leuk om te doen. Wat me wel verbaasde was dat er nogal eens op de man gespeeld werd, dat had ik niet verwacht. In mijn ogen was de werkgever af en toe ook neerbuigend, dat verbaasde me. De onderhandelingsdag van 1 oktober vond ik eerlijk gezegd slecht georganiseerd. 's Avonds na het eten waren er eigenlijk geen faciliteiten meer tot onze beschikking. Ja, wat blikjes fris. Maar om twee uur 's nachts is een broodje en een kop koffie toch wel erg welkom. Als diabeticus zorg ik altijd voor wat extra boterhammen, dus ik redde me wel. Maar als je met elkaar afgesproken hebt dat je blijft zitten tot er een akkoord is, dan verwacht ik van de organisator toch wel een meer vooruitziende blik.' Wat zou Molenaar een volgende keer anders willen doen of zien? 'Duidelijkere afspraken! Vooraf helder aangeven wat je wilt en je grenzen stellen. De taak van de bonden daarbij is om bij hun achterban op te halen wat deze wil, vervolgens een onderhandelingsstratgie te bepalen en met alle partijen aan tafel afspraken te maken over het proces.'